10 Nisan 2019, 13:41 - Anasayfa // Tefekkür Haberi yazdır

Peçenek Vadisindeki Su Değirmenleri

Peçenek Vadisindeki Su Değirmenleri

1960’lı yıllarda çalışır durumda olan su değirmenlerimizi...


   1960’lı yıllarda çalışır durumda olan su değirmenlerimizi kısaca hatırlayarak geçmişten geleceğe kısa malûmat nakledelim. Nakledelim ki ilçemiz tarihçesinde su değirmenleri ile bir taraftan rızkını kazanırken diğer taraftan insanlarımıza hizmet edenleri hayır ve rahmetle analım.


    Hatip’in Değirmeni: Yöresel olarak “Hatıbın değirmeni” diye ifade edilen bu değirmen, Yalnızpınar (Mamalı) Vadisi’nden doğuya doğru yaklaşık iki kilometre ilerde sol tarafta yer alır.

    Kör Talibin Değirmeni: Aliuşağı Köyü’ne giderken yolun sağ tarafında yer alırdı.
 Baltalı Değirmeni: Şereflikoçhisar –Ağaçören yolunun kenarında Baltalı köyünün tam karşısındaydı.

    Devekovan’lı Beyler Sülalesinin değirmeni: Devekovan’ın altında Devekovan’a giderken sol tarafta idi.

    Fadıllı Değirmeni: Köyün alt kısmındaydı.
    Kadın Höyüğü Değirmeni: Şimdiki Kadın Höyüğü ’nün doğu eteğindeydi.

    Gaz Oğlu Değirmeni: Şereflikoçhisar’daki eskinin çarşı caddesinin E- 90’ a birleştiği yerde Yassı Ada’nın eteğindeydi.

    İlk hatırlamada zihne gelenler bunlar. Ancak ilçeden Panlı yoluna girildiğinde doğuya doğru başka değirmen var mı idi, hatırlayan ya da bilenlerden rica ederiz.  

    Değirmenlerin Çalışması:  
    Su kaynağı ya da akarsu yakınına inşa edilen ve su gücü ile çalışan su değirmenleri, önceleri öğütme işlemi ile un ya da hayvan yemi elde etmek için kullanılmıştır. Fakat teknoloji ve sanayinin gelişmesine paralel olarak su değirmenleri günümüzde belirlenen maksat için artık kullanılmayıp çoğu yıkılmış ya da fiziksel olarak büyük hasar görmüştür.
   
     Su değirmenlerinin çalışma prensibi potansiyel enerjinin önce kinetik sonra mekanik enerjiye dönüştürülerek hidrolik bir güç elde edilmesine dayanır.

    Bu teknik bilgi sonrasında ilk hazırlık olarak yöremizdeki uygulamalardan bilgi verelim.

    Akarsuyun ana yatağında itibaren değirmene kadar ark açılır ve suyun değirmenin oluğuna gelmesi sağlanırdı. Su ağzı ve karnı konik şeklinde geniş, dip tarafı dar bir oluğa on ya da on beş metre yukarıdan aşağıya dökülerek doldurulur. Oluklar ya beton kalıp dökümü ya da taş örme olurdu. Ancak taş örmelerin bile içleri beton sıvalı olurdu. Dar kısımdan hızla akan sular kinetik enerjiye dönüşerek çarkı çevirir. Suyun çarktaki küçük kanat ya da basamak görünümlü vurduğu yere boyra denir. Dönen çark, takılı olduğu çelik silindirik mili hareket ettirip mekanik enerjiye dönüşerek hidrolik bir güçle değirmen taşını döndürür. Dönen taşın altında bir taş daha vardı. İki taş arasında kalan tahıl öğütülür, un haline getirilirdi. Körelen değirmen taşı, keserle diş açılarak, dişlenirdi.

    Taşın ön tarafında bir un havuzu ve üst kısmında da tahıl konan yerleri vardı. Değirmenler genelde genişti. Bir yana öğütülecek buğday çuvalları konur, bir tarafa da un çuvalları konulurdu. Harman zamanı, işler sekteye uğramasın diye arklar elden geçirilir, suyun akışına engeller kaldırılır.

     İlçemizde, sadece Gaz Oğlu Değirmeni çatılı, diğerleri toprak damlıydı. Harman sonu değirmenlerin önü çok kalabalık olur, at ve eşek arabaları ve kağnılarla dolar taşardı. At ve eşek arabaları olmayanlar ise eşeklerin sırtında “seklem”lerle (kıl çuvallarla) getirirdi. Öğütme işi, gelişe göre sıraya konulur. Değirmen, akşamleyin ıssızlayınca bazı uyanıklar, değirmenciye rüşvet vererek ön sırayı kapardı. Değirmenci, öğüttüğü tahılın şiniği ( tahıl ölçü birimi) başına veya çuvalına göre kendine “hak” alırdı. Bu, buğday veya undu. Sonraları paraya döndü. Çuvalla gelen olduğu gibi kelete denilen küçük torba ile tahıl getirenler olur.

      Her köy kendine yakın değirmene giderdi. Ancak unu beğenmezlerse gelecek yıl değirmenlerini değiştirirlerdi. İşi bilen köylüler yıllık yiygi denilen kış için hazırlanan yiyecek ya da yemin hepsini öğütmez, azar azar öğütürdü. Çünkü zamanında tüketilmeyen un, acırdı.

    Değirmenciler, müşterilerine “değirmen kömbesi” ikrâm ederler.

    Bize bu bilgilerini ikrâm eden mahallî şairimiz Ramazan Şimşek Hocamıza bu hatıraların yenilenmesine vesile olduğu için teşekkür ediyoruz.


     11 Nisan 2019

   11 Nisan 2019



Yönetici tarafından yazılan bu haber, 862 defa okunmuştur.


YORUM YAZ


koc kemal
Yaziniz icin tesekkürler.
 Bu sayfalarda yayınlanan okur yorumları, okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir. Yazılan yorumlardan ŞEREFLİKOÇHİSAR ÇENGEL GAZETESİ hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Diğer Tefekkür Haberleri

Tümü
Dondurmacı Mahir Dondurmacı Mahir
Nice insanlar var ki görünen ve bilinen yönlerinden çok daha farklı olarak...

ilancomtr

Emekçioğlu

Ş.K.YEM

Tekin İnşaat

Yıldırım İnşaat

Hazır beton

Muammer'in Yeri




İzinsiz kopyalanamaz.

Adres : Çengel Gazetecilik - Matbacılık Ofset Tesisleri - Ekici Mah Ali Babacan Cad. Koçaş Pasajı No:16-20
Tel :0.312 687 1544
Faks : 0.312 687 1544
Bu site 0.109 saniyede yüklenmiştir. [Hata Bildir]
alman kurdu